تورکیش پاکس و هەژموونی تورکیا لەسەر پرسی کورد

لە روانگەی تیۆری تورکیش پاکسەوە، تورکیا هەوڵ دەدات لە رێگەی دروستکردنی سیستەمێکی هەژموونی نوێوە، کێشەی کورد لە چەند ئاستێکدا کۆنترۆڵ بکات. لە ئاستی یەکەمدا، هەوڵ دەدات پرسی کورد لە پرسێکی نەتەوەیی-نێودەوڵەتییەوە بگۆڕێت بۆ کۆمەڵێک کێشەی ناوخۆیی جیاواز لە هەر وڵاتێکدا. لە ئاستی دووەمدا، دەیەوێت خۆی وەک تاکە چارەسەرکەری ئەم کێشانە پیشان بدات و رێگە لە دەستێوەردانی هێزە دەرەکییەکان بگرێت. لە ئاستی سێیەمیشدا، هەوڵ دەدات لە رێگەی دروستکردنی تۆڕێک لە پەیوەندییە ئابووری و سیاسییەکان، کۆنترۆڵی هەموو پرۆسەکە بکات. گوتاری داودئۆغڵو لە چاوپێکەوتنەکەدا پیشاندەری ستراتیژییەکی وردبینانەیە بۆ جێبەجێکردنی ئەم پڕۆژەیە. بۆ نموونە، کاتێک باس لە پێویستی "پێشگیری لە پشێوی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا" دەکات، لە راستیدا مەبەستی پێشگیرییە لە هەر گۆڕانکارییەک کە کاریگەری لەسەر پێگەی تورکیا و بەتایبەت لەسەر پرسی کورد هەبێت. هەروەها کاتێک جەخت لەسەر "برایەتی" دەکات، لە راستیدا هەوڵ دەدات جۆرێک لە پەیوەندی هیرارکی دروست بکات کە تێیدا تورکیا رۆڵی "برا گەورە" دەبینێت. لێکەوتەکانی تورکیش پاکس بۆ پرسی کورد تورکیش پاکس، لە روانگەی کوردستانییەوە، زیاتر لە هەوڵێک بۆ چارەسەرکردنی پرسی کورد، هەوڵێکە بۆ سەپاندنی جۆرێکی نوێ لە کۆنترۆڵ و هەژموون. لێرەدا دەکرێت چەند لێکەوتەی سەرەکی دەستنیشان بکەین. یەکەم، ئەم پڕۆژەیە هەوڵ دەدات پرسی کورد لە ناوەرۆکە سیاسی و نەتەوەییەکەی بەتاڵ بکاتەوە و بیکات بە پرسێکی کارگێڕی و کولتووری. دووەم، هەوڵ دەدات رێگە لە یەکگرتنی هێز و گوتاری کوردستانی لە هەموو پارچەکانی کوردستاندا بگرێت. سێیەم، دەیەوێت لە رێگەی دروستکردنی وابەستەیی ئابووری و سیاسییەوە، کۆنترۆڵی درێژخایەنی پرۆسە سیاسییەکان لە کوردستاندا بکات. گوتارەکەی داودئۆغڵو، هەرچەندە بە زمانێکی نەرم و دۆستانە پێشکەش کراوە، بەڵام لە راستیدا چوارچێوەی تیۆری و پراکتیکی ئەم پڕۆژەیە دەخاتە روو. بۆ نموونە، ئەو پێداگری دەکات کە "کوردانی سووریا و عێراق نابێت پشت بە هێزە دەرەکییەکان ببەستن." ئەم گوتەیە لە راستیدا هەوڵێکە بۆ قۆرخکردنی پەیوەندییەکان و سەپاندنی هەژموونی تورکیا. دەرەنجام و تێڕوانین بەرەو داهاتوو تورکیش پاکس، وەک چەمکێکی تیۆری، چوارچێوەیەکی شیکارییمان پێشکەش دەکات بۆ تێگەیشتن لە ستراتیژی درێژخایەنی تورکیا لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا. پێویستە لە دوو ئاستی جیاوازدا لە گرنگی ئەم چەمکە تێبگەین. لە ئاستی تیۆریدا، ئەم چەمکە نیشانی دەدات کە چۆن دەوڵەتێکی هەرێمی هەوڵی داڕشتنەوەی سیستەمێکی هەژموونی دەدات لە رێگەی تێکەڵکردنی میکانیزمە کلاسیک و هاوچەرخەکانی کۆنترۆڵ. لە ئاستی پراکتیکیشدا، ئەم چەمکە روونی دەکاتەوە کە ئەوەی تورکیا بە "پڕۆژەی ئاشتی" ناوی دەبات، لە راستیدا هەوڵێکە بۆ سەپاندنی جۆرێکی نوێ لە هەژموون و کۆنترۆڵ. شیکردنەوەی چاوپێکەوتنەکەی داودئۆغڵو پیشانی دەدات کە چۆن تورکیا لە رێگەی دروستکردنی دیسکۆرسێکی نوێوە هەوڵ دەدات پرۆسەی سەپاندنی هەژموونی خۆی رەوایەتی پێ ببەخشێت. ئەم دیسکۆرسە کە لەسەر بنەمای برایەتی، هاوڕیشەیی و پێویستی پاراستنی سەقامگیری دامەزراوە، لە راستیدا رووکەشێکی نەرمە بۆ پڕۆژەیەکی هەژموونی کە مەبەستی سەرەکی پێشگرتنە لە گۆڕانکارییەکانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و پاراستنی بەرژەوەندییەکانی تورکیایە. لە کۆتاییدا، تیۆریزەکردنی تورکیش پاکس گرنگییەکی تایبەتی هەیە بۆ بزووتنەوەی کورد. ئەم چەمکە یارمەتیمان دەدات لە چەند رووەوە باشتر لە مەترسییەکانی ئەم پڕۆژەیە تێبگەین: یەکەم، روونی دەکاتەوە کە چۆن تورکیا هەوڵ دەدات پرسی کورد لە چوارچێوەی بەرژەوەندییەکانی خۆیدا پێناسە بکاتەوە. دووەم، ئاشکرای دەکات کە چۆن میکانیزمە جیاوازەکانی کۆنترۆڵ پێکەوە کار دەکەن بۆ لاوازکردنی پێگەی کورد لە ناوچەکەدا. سێیەم، نیشانی دەدات کە پێویستە بزووتنەوەی کورد چۆن ستراتیژییەکی هەمەلایەنە بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئەم پڕۆژەیە پەرە پێ بدات. ئەم وتارە لە کۆتاییدا پێشنیار دەکات کە چەمکی تورکیش پاکس دەتوانێت وەک چوارچێوەیەکی تیۆری بۆ لێکۆڵینەوەی زیاتر لە ستراتیژی هەرێمی تورکیا بەکار بهێنرێت. ئەم چەمکە نەک تەنها یارمەتیمان دەدات لە قۆناخی هەنووکەیی باشتر تێبگەین، بەڵکو دەتوانێت چوارچێوەیەکی شیکاری بۆ لێکۆڵینەوە لە پەرەسەندنەکانی داهاتووش پێشکەش بکات. گرنگترین دەرەنجامی ئەم وتارە ئەوەیە کە تێگەیشتن لە سروشتی هەژموونی تورکیش پاکس، یەکەم هەنگاوە بۆ دۆزینەوەی میکانیزمی گونجاو بۆ بەرەنگاربوونەوەی.